24 қыркүйекте Маңғыстау жағалауында Әскери-теңіз күштерінің оқу-жаттығуы кезінде әскери қызметшілерді теңізге алып кетті. Қорғаныс министрлігінің қорытынды дерегі бойынша, 17 адамның үшеуі құтқарылып, 14-і қаза тапты. Тапсырма Каспий теңізінде орындалған; ведомство оқиғаны ауа райының күрт нашарлауы және желдің күшеюімен байланыстырды. Енді тергеу оқиғаның қалай өрбігенін және адамдар суға кеткенге дейін қандай шешімдер қабылданғанын анықтауға тиіс.
Алғашқы деректен іздеудің аяқталуына дейін
Қорғаныс министрлігінің алғашқы мәліметі алдын ала болды: теңізге 19 әскери қызметшіні алып кеткені, тоғызы қаза болғаны және үшеуі құтқарылғаны хабарланды. Қалғандарын іздеу жалғасқандықтан, мән-жай нақтыланған сайын сандар да өзгерді. Министрліктің қорытынды дерегі – теңізге кеткен 17 адамның 14-і қаза тауып, үшеуі құтқарылған.
Құтқарылғандардың бірі ауруханаға жеткізілді; 25 қыркүйектегі Үкіметтік комиссия отырысында денсаулық сақтау вице-министрі оның есін жиғанын, жағдайы тұрақты екенін және өміріне қауіп жоқ екенін хабарлады.
Алғашқы сағаттардағы сандар іздеудің аралық көрінісін сипаттады. Жалпы қорытынды үшін Қорғаныс министрлігі нақтылаған 17 санын басшылыққа алған жөн; оны бұған дейінгі жедел мәліметтерге қосуға болмайды.
Оқиғаның мән-жайы туралы не белгілі
Қорғаныс министрлігінің мәліметінше, оқу-жауынгерлік тапсырма кезінде ауа райы күрт нашарлап, жел күшейіп, әскери қызметшілерді теңізге алып кеткен.
Ауа райының бұзылғанын атау негізгі сұраққа жауап бермейді: қауіпті алдын ала болжауға бола ма еді және жағдай өзгерген кезде қандай әрекет жасалды? Ол үшін оқиға алдындағы болжамның қандай болғанын, ауа райын кім және қашан бағалағанын, тапсырманы жалғастыру не тоқтату туралы шешімді кім қабылдағанын, адамдарда қандай жеке құтқару құралдары болғанын және жақын маңда қандай көмек кезекшілікте тұрғанын рет-ретімен анықтау қажет.
Дабылдан кейінгі уақыт желісі де маңызды: әскери қызметшілер суға қашан кетті, хабар қашан түсті, құтқарушылар қанша уақытта жетті және адамдар қашан табылды? Оқиғадан кейін күштер жіберілгені көмектің алдын ала қаншалықты дайын болғанын өздігінен көрсетпейді. Ресми жария мәліметтерде әзірге оқиғаның толық минуттық хронологиясы жоқ.
Тергеу: бес күдікті және әлі жауапсыз сұрақтар
Қылмыстық істі ІІМ-нің әскери-тергеу бөлімшесі жүргізіп жатыр. Үкіметтік комиссия Қылмыстық кодекстің 453-бабының 2-бөлігі – ауыр зардаптарға әкеп соққан қызметке салғырт қарау – және 465-бабы – кеме жүргізу қағидаларын бұзу бойынша тергеу жүріп жатқанын хабарлады. Бұл – тергеудің құқықтық саралануы, сот қорытындысы емес.
25 қыркүйекте бес лауазымды тұлғаға күдікті мәртебесі беріліп, олар Ақтаудағы уақытша ұстау изоляторына қамалған: Әскери-теңіз күштері бас қолбасшысының штаб бастығы әрі бірінші орынбасары, екі әскери бөлім командирі, теңіз жаяу әскері ротасы мен катер командирлері. Тергеу әрекеттері мен сараптамалар жалғасқан. Күдікті мәртебесі кінәнің дәлелі емес.
Қазаға не әкелгенін түсіндіру үшін тергеу оқиғаның тікелей сәтін ғана емес, тапсырмаға дайындықты, ауа райы тәуекелін бағалауды, командалық шешімдерді, катер мен құтқару құралдарының дайындығын және көмектің ұйымдастырылуын анықтауы керек. Қорытынды жарияланбайынша, жауапкершілікті нақты бір адамға жүктеуге немесе себепті бір ғана жағдаймен түсіндіруге негіз жоқ.
Отбасыларға не уәде етілді және жақындары не істей алады
Үкіметтік комиссия заңда көзделген төлемдер кідіріссіз берілетінін және әр отбасыға жауапты маман бекітілетінін мәлімдеді. Маңғыстау әкімдігінің 26 қыркүйектегі хабарламасына сәйкес, арнайы қорға қажетті қаражат жиналып, жинау аяқталған; қаза тапқандардың отбасылары мен зардап шеккендерге қаражатты бөлу жақын арада басталуға тиіс. Сол күні Қорғаныс министрлігі министрдің қаза тапқандардың отбасыларымен кездесіп, көмек, туындаған мәселелерді шешуге жәрдем және тұрақты байланыс болатынын айтқанын хабарлады. Бұл – жарияланған шаралар мен уәделер; олар нақты отбасының төлемді не көмекті алып қойғанын растамайды.
Жақыныңыз оқу-жаттығуға қатысқан болса, жалпы сан оның жеке мәртебесін растамайды. Өзіңіз білетін ресми байланыс нөмірі арқылы ол қызмет ететін бөлімге немесе ұйымға хабарласып, отбасына мәлімет беруге кім уәкілетті екенін сұраңыз. Сөйлескен адамның аты-жөнін, лауазымын, әңгіме уақытын және нақты жауабын жазып алыңыз. Жақыныңыз ауруханада болса, медициналық ұйымнан ақпарат алудың ресми тәртібін сұраңыз. Құжаттар мен жеке мәліметтерді тек уәкілетті адресатқа беріңіз.
Air Astana тобы қаза тапқан және құтқарылған әскери қызметшілердің жақын туыстарына, сондай-ақ құтқарылғандардың өзіне 25 қыркүйек пен 3 қазан аралығындағы ішкі рейстерге тегін билет ұсынатынын хабарлады. Компания жақын туыстарға ата-аналарды, жұбайларды, балаларды және туған бауырларды жатқызады; билет рәсімдеу үшін туыстықты растайтын құжат қажет. Air Astana-ға +7 702 702 00 74 WhatsApp нөмірі арқылы, FlyArystan-ға help@flyarystan.com, +7 727 331-10-10 немесе +7 702 702 0227 WhatsApp нөмірі арқылы хабарласуға болады. Шарттар мен орындарды тасымалдаушыдан нақтылаңыз.
Қайғылы оқиғадан кейін не өзгерді және нені әлі анықтау қажет
26 қыркүйекте Президент Қорғаныс министрлігіндегі істің жай-күйіне, соның ішінде әскери бөлімдерді қаржылық және материалдық-техникалық қамтамасыз етуге кешенді тексеру жүргізетін комиссия құруға өкім берді. Комиссияға алғашқы нәтижелер туралы жеті күн ішінде баяндау тапсырылды. Бұл – министрлікке жүргізілетін бөлек тексеру; әлі жарияланбаған оның қорытындыларын қылмыстық тергеудің нәтижесі деп санауға болмайды.
27 қыркүйекте Даурен Косанов Қорғаныс министрі қызметінен босатылып, Айдос Сәкенұлы Мырзахметов осы қызметке тағайындалды. Косановты қызметтен босату туралы жарлықта оны қызметтен босатудың себебі баяндалмайды. Осы құжаттың өзі министрдің ауысуы осы қайғылы оқиға үшін жаза болды деп айтуға негіз бермейді.
Сол күні Президенттің жарлықтарымен теңізге кеткен 17 әскери қызметшінің бәрі марапатталды. Қаза тапқан 14 қызметші қайтыс болғаннан кейін наградталды: біреуіне «Айбын» II дәрежелі ордені, 13-іне III дәрежелі ордені берілді. Құтқарылған үш әскери қызметші «Ерлігі үшін» медалімен марапатталды.
Қорғаныс министрлігін тексеру комиссиясы, қылмыстық тергеу және наградалар туралы шешімдер – қайғылы оқиғаға берілген ресми жауаптың бөлек бағыттары. Алайда министрдің ауысуы мен марапаттардың өзі теңізге шығар алдында тәуекелдің қалай бағаланғанын, тапсырманы өзгертуге не тоқтатуға кім шешім қабылдай алғанын және дабылдан кейін көмектің қалай ұйымдастырылғанын түсіндірмейді. Тексеру мен тергеудің қорытындылары әлі жарияланған жоқ; нақты адамдардың кінәсін тек сот анықтай алады.
Жаңартылған кездегі жағдай
27 қыркүйектегі жағдай бойынша іздеу операциясы аяқталған, қылмыстық тергеу жалғасып жатыр. 26 қыркүйекте құрылған комиссия Қорғаныс министрлігіндегі істің жай-күйін тексеріп жатыр; алғашқы нәтижелерін жеті күн ішінде баяндау тапсырылған. Нақты адамдардың кінәсі туралы сот шешімі жарияланған жоқ.