QAZ.ARMY

Қазақстан және әлем

Қазақстанның әскери саласы: тарих, білім және бітімгершілік

Құқықтық негіздер, тарихи кезеңдер, әскери білім, музейлер және Қазақстанның бітімгершілік миссияларға қатысуы туралы ашық анықтамалық.

1

Қарулы Күштер және басқа құралымдар

Конституция мен «Қорғаныс және Қарулы Күштер туралы» заң қорғаныстың құқықтық шеңберін белгілейді. Заң Қарулы Күштерді басқа әскерлер мен әскери құралымдардан бөлек қарастырады. Ұлттық ұлан ІІМ-ге, ал Шекара қызметі ҰҚК-ге жатады; олардың ресми ресурстары мен құзыреттері әртүрлі.

Әскери доктрина – мемлекеттің әскери қауіпсіздік пен қорғаныс жөніндегі ресми көзқарастарын баяндайтын жеке құжат. Оның ережелері заңдарды алмастырмайды және әскердің қазіргі жай-күйі туралы қорытынды жасауға негіз болмайды.

Қазақстан Республикасының қолданыстағы Конституциясы · «Қорғаныс және Қарулы Күштер туралы» заң · Ұлттық ұлан · ҰҚК Шекара қызметі · Әскери доктрина

Жарияланған тарихи материалдарда Құрлық әскерлері, Әуе қорғанысы күштері және Әскери-теңіз күштері жеке аталады. Аумақтық қорғаныс туралы заңда заңда көзделген кезеңдерде халық пен аумақты қорғаудың бөлек құқықтық шеңбері белгіленген. Бұл анықтамалар қазіргі бөлімшелерді немесе жоспарларды сипаттамайды.

2

Бітімгершілік: құқық, миссиялар және даярлық

2015 жылғы заң Қазақстанның бітімгершілік қызметінің құқықтық негізін белгілейді. 2000 жылы Үкімет Қазақстанның бітімгершілік батальоны туралы ережені бекітті. 2003 жылғы тамызда «Қазбаттың» алғашқы инженерлік-саперлік жасағы Иракқа келді; ресми шежіреде жергілікті тұрғындарға ауызсу мен медициналық көмек көрсетілгені де жазылған. 2014 жылы қазақстандық әскери қызметші БҰҰ-ның Батыс Сахарадағы миссиясына алғаш рет әскери бақылаушы ретінде жіберілді; 2018 жылы UNIFIL құрамында Ливанға Қазақстанның алғашқы ротасы аттанды.

2024 жылы БҰҰ Қазақстанға UNDOF миссиясында контингентті дербес орналастыру мандатын берді. Қорғаныс министрлігі бітімгерлердің даярлығы, соның ішінде халықаралық гуманитарлық құқық пен тіл даярлығы туралы жазады. Бұл – тарихи деректер; олар адамдардың қазіргі құрамын немесе қызмет орнын білдірмейді.

Бітімгершілік қызмет туралы заң · Бітімгершілік миссияларының тарихы · UNDOF мандаты туралы хабарлама · БҰҰ-ның контингенттер туралы жария деректері

3

Әскери білім

Қорғаныс министрлігінің тексерілген күнгі тізімі бойынша жүйеге тоғыз оқу орны кіреді:

  • Ұлттық қорғаныс университеті – Астана.
  • Сағадат Нұрмағамбетов атындағы Құрлық әскерлерінің әскери институты – Алматы.
  • Талғат Бигелдинов атындағы Әуе қорғанысы күштерінің әскери институты – Ақтөбе.
  • Радиоэлектроника және байланыс әскери-инженерлік институты – Алматы.
  • Шоқан Уәлиханов атындағы әскери колледж – Щучинск.
  • Сағадат Нұрмағамбетов атындағы әскери колледж – Астана.
  • Бауыржан Момышұлы атындағы әскери колледж – Алматы.
  • Сабыр Рахимов атындағы әскери колледж – Шымкент.
  • Талғат Бигелдинов атындағы әскери колледж – Қарағанды.

Бұл – оқу орындарының тізімі, қабылдау туралы хабарландыру емес. Жас шегі, құжаттар, мерзімдер мен талаптар өзгеруі мүмкін; оларды нақты қабылдау науқанының хабарландыруынан тексеріңіз.

Қорғаныс министрлігі: әскери білім және ғылым

4

Хронология: тәуелсіздіктен қазіргі құқықтық актілерге дейін

  • 1991: Конституциялық заң Қазақстанның мемлекеттік тәуелсіздігін жариялады.
  • 1992 жылғы 7 мамыр: Президент Жарлығымен Қазақстан Республикасының Қарулы Күштері құрылды.
  • 1993 жыл: «Қорғаныс және Қарулы Күштер туралы» заң қабылданды; Құрлық әскерлері (21 сәуір) және Әскери-теңіз күштері (2 сәуір) құрылды. 1993 жылғы заң кейін күшін жойып, оның орнына 2005 жылғы заң қабылданды.
  • 1995 жыл: референдумда 2026 жылғы 1 шілдеге дейін қолданыста болған Конституция қабылданды.
  • 1997–1998 жылдар: Әуе қорғанысы күштерін құрумен байланысты Президент Жарлығы мен Қорғаныс министрінің директивасы Қарулы Күштер реформасының алдында болды.
  • 2000 жыл: Мобильді күштер құрылды; кейін олар Аэромобильді әскерлерге, ал 2017 жылы Десанттық-шабуылдау әскерлеріне айналды. Сол жылы Үкімет Қазақстанның бітімгершілік батальоны туралы ережені бекітті.
  • 2003 жыл: «Қазбат» бітімгершілік жасағы Иракқа келді.
  • 2015 жыл: «Бітімгершілік қызмет туралы» заң қабылданды.
  • 2022 жыл: Қарулы Күштердің құрылғанына 30 жыл толды; 19 қаңтарда Арнайы операциялар күштерінің қолбасшылығы құрылды.
  • 2025 жыл: «Аумақтық қорғаныс туралы» жеке заң қабылданды.
  • 2026 жылғы 15 наурыз: референдумда жаңа Конституция қабылданып, 2026 жылғы 1 шілдеде күшіне енді.

Мемлекеттік тәуелсіздік туралы акт · Қарулы Күштерді құру туралы Жарлық · Аумақтық қорғаныс туралы заң

1993 жылғы заң (тарихи) · 1995 жылғы Конституция (күшін жойған)

5

Музейлер және әскери жады

Қорғаныс министрлігінің жарияланымында Ұлттық әскери-патриоттық орталықтың құрамындағы үш мекеме аталған: Астанадағы Әскери-тарихи музей, Алматыдағы Әскери даңқ музейі және Ақмола облысының Родина ауылындағы Әскери-тарихи музей филиалы. Экспозицияларда құжаттар, фотосуреттер, марапаттар және әскери тарихқа қатысты өзге материалдар сақталған.

Жарияланымда XX ғасырдағы әскери техника топтамасы қойылған ашық музей алаңы да аталған.

Мұнда анықтамалық тізім берілген, келушілерге арналған кесте емес. Сапар алдында жұмыс уақытын және кіру шарттарын музейден немесе оның ресми мекемесінен нақтылаңыз.

Қорғаныс министрлігі: әскери тарих музейлері · Родина ауылындағы музей филиалы

6